تصرف عنوانی

 

تصرف عدوانی

عبارت تصرف که از آن به ید نیز یاد می شود عبارت است از تسلطی که شخص بطور مستقیم یا غیر مستقیم ، بر مالی دارد . تصرف عدوانی یعنی مالی از تصرف مالک آن، بدون رضایت وی و مجوز قانونی  خارج شود . به شرح ماده 158 قانون آئین دادرسی مدنی « دعوی تصرف عدوانی عبارت است از ادعای متصرف سابق مبنی بر اینکه دیگری بدون رضایت او مال غیرمنقول را از تصرف وی خارج کرده و اعاده تصرف خود را نسبت به آن مال درخواست نماید » . در این بین استیلا حضوری ضروری دارد. استیلاء ارتباط مادی است بین انسان و مال که به موجب آن شخص بتواند بی هیچ مانعی ، اراده خود را نسبت به مال اعمال نماید و این دعوی مختص به اموال غیر منقول می باشد.

دعوی تصرف عدوانی در شرایطی میتواند ماهیت کیفری نیز داشته باشد . اگر متصرف با رضایت مالک محل را تصرف کرده و سوء نیت نداشته باشد یا کلا یکی از عناصر و شرایط متشکله جرم تصرف عدوانی مخدوش باشد ، موضوع صرفاً جنبه حقوقی پیدا میکند .اینجا فقط جنبه حقوقی تشریح شده و برای اطلاعات کیفری به بخش مخصوص مراجعه نمایید.

شرایط اساسی

۱. ملک اول در تصرف خواهان باشد

۲.  سپس خوانده ملک را تصرف نماید

۳. عدوانی بودن تصرف خوانده

 

۱. ملک اول در تصرف خواهان باشد

علاوه برتسلط بر مال به قصد استفاده شخصی، لازم است این ارتباط بین مال و متصرف ، مدتی ادامه داشته باشد تا بتوان آن را به عنوان سابقه پذیرفت. بنابراین اولاً تصرف از زمانی آغاز می شود که همه ارکان و شرایط آن جمعاً به وجود آمده باشد ، ثانیاً پس از اجتماع ارکان و شرایط مدتی سپری شود که از نظر عرف سابقه محسوب شود در این مورد مبنا و دلیل تصرف مورد بحث قرار نمیگیرد و هر شخصی به هر دلیلی در مدت زمان معقولی متصرف ملکی باشد کفایت دارد. در این میان اگر شخص دیگری ملک را از فرد قبلی گرفته و در تصرف خود درآورد و دوباره فرد دیگیری بیاید و ملک را تصرف کند ، نفر اول نمیتواند علیه نفر سوم دادخواست بدهد. و هر کس فقط نسبت به متصرف بعدی این حق را دارد.

۲. سپس خوانده ملک را تصرف نماید

با ارائه توضیحات در بخش فوق مشخص میشود که خوانده دعوی باید پس از خواهان ملک را در تصرف خود آورده باشد در غیر این صورت شرایط دعوی کامل نمی باشد.

۳.عدوانی بودن تصرف خوانده

به راحتی میتوان لغت عدوان را غیر دوستانه و ظالمانه تعبیرنمود. در مباحث حقوقی عدوانی یعنی بدون اجازه ذینفع و قانون وشرع.

بنابر این چنانچه شخصی به حکم قانون ملک را مورد تصرف قرار دهد به هیچ وجه متصرف عدوانی نیست. همین طور چنانچه بنابر قرارداد کتبی یا حتی توافق شفاهی تصرف نموده باشد.

 

موارد کاربردی

۱. در این دعوی دادگاه اجازه ورود و بررسی ادله و اسناد را خیلی نداشته و صرفا سعی میکند تا عدوانی و غیر عدوانی بودن  تصرف را بررسی نماید. بنابر این شاید برای اثبات تصرف اولیه مستمسک سند رسمی یا عادی شوید در حالیکه این موضوع مربوط به مالکیت است و ارتباطی به تصرف نداردو ممکن است مالک شما بوده و متصرف شخص دیگری.

۲. اگر ابتدا رضایت به تصرف شخصی دهید و ناگان پشیمان شوید دیگر اجازه طرح دعوی تصرف عدوانی را ندارید زیرا اینجا تصرف وی عدوانی نیست و با اجازه بوده است.

۳. شکست در دعوی تصرف عدوانی مانع اقامه دعوی مالکیت نیست وممکن است این دعوی به پیروزی شخصی که در دعوی تصرف عدوانی محکوم شده است منتهی گردد . همچنین مطابق با نظریه مشورتی اداره حقوقی قوه قضائیه به شماره 2123/7 مورخ 17/5/60 اقامه دعوی راجع به مالکیت و خلع ید غاصبانه در دادگاه حقوقی مانع از رسیدگی به دعوی رفع تصرف عدوانی نیست .

 

صلاحیت مرجع رسیدگی کننده :

مرجع قضایی محل وقوع ملک موضوع دعوی دارای صلاحیت برای رسیدگی می باشد اگرچه خوانده در آن حوزه مقیم نباشد .

 

هزینه دادرسی :

این دعوی از جمله دعاوی غیر مالی  است